2024 წლის ექსპედიციის ანგარიში

2024 წლის ივლის-აგვისტოში პროექტის - ,,ხადას ხეობა უცნობი სულიერი და მატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების ინტერდისციპლინური კვლევა“ ფარგლებში ჯგუფი იმყოფებოდა სამეცნიერო ექსპედიციაში ხადას ხეობაში. თავდაპირველად მოხდა სოფელ ბედონის ტერიტორიაზე არსებული ნამოსახლარებისა და მიწის ზედა კულტურული ძეგლების აღწერა, მათი ზუსტი ადგილმდებარეობის განსაზღვრა და ფოტოფიქსაცია. აღნიშნულ სოფელში აღიწერა შემდეგი ძეგლები: ბედონის საღვთოს ეკლესია, ყოვლადწმიდის ტაძარი და მასთან მდებარე ნიში, კვირაცხოვლის ეკლესია და მასთან მდებარე ორი ნიში, ბედონის ნასოფლარი ზურგიანი კოშკით, დიდველზე არსებული სოფელ ბედონის ზურგიანი კოშკი და საფლავის ქვები. ასევე, გაკეთდა ნიშებსა და საფლავის ქვებზე არსებული წარწერების პალეოგრაფიული პირები. პარალელურად, ინტერვიუების მეთოდით მოსახლეობისგან შეგროვდა ინფორმაცია სოფელში მცხოვრები გვარების, მამშვილობისა და ზოგადად დასახლების ტიპების შესახებ.

მეორე ეტაპზე შეგროვდა მასალა სვიანაანთ ნასოფლარის ტერიტორიიდან. აღიწერა საცხოვრებელი კომპლექსი და მასთან მდებარე სასაფლაო, სადაც აღმოჩნდა ხადას ხეობაში მოღვაწე სასულიერო პირთა წარწერიანი საფლავები. ნასახლარის ჩრდილოეთით მდებარეობს ზურგიანი კოშკი, რომელიც კობი-გუდაურის მაგისტრლის გაყვანასთან დაკავშირებული სამუშაობიდან გამომდინარე ძლიერ არის დაზიანებული.

სვიანაანთ ნასოფლარისკენ მიმავალ გზაზე გვხვდება დიდი ზომის ვულკანური წარმონაქმნი, რომლის თავზეც შემორჩენილია ორგანყოფილებიანი ნაგებობის ნაშთი. გადმოცემით, ეს უნდა ყოფილიყო ბერების კელიები. შემდგომში მოსახლეობას ამ ნანგრევებისგან მომცრო ზომის ნიში გაუკეთებია. ვულკანური წარმონაქმნის გვერდით გამოდის მჟავე წყლები და სწორედ აქედან გამომდინარე ეწოდება ამ ადგილს ,,ვეძა“.            

მესამე ეტაპი მოიცავდა ზაქათის ზურგიან კოშკის, მასთან მდებარე თავდაცვითი ნაგებობისა და მცირე ზომის სამლოცველოს აღწერით სამუშაოებს. მრავალსართულიანი კოშკი კონუსური ფორმისაა და სართულები ერთმანეთისგან გამოყოფილია მასიური სიპი ქვებით. კოშკის ჩრდილოეთით, მთის ფერდზე, შემორჩენილია მიწის პირამდე დანგრეული ნაგებობის კვალი, რომელიც კოშკის მსგავსად ზურგიანი უნდა ყოფილიყო. მისი კედლის სისქიდან გამომდინარე სავარაუდოა, რომ ეს ნაგებობა თავდაცვითი ფუნქციის იყო და არა საცხოვრებელი. აღნიშნული ნაგებობის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს ჯაღუმიანების//ჯაღმიანების სალოცავი. სახურავი სიპი ქვით ჰქონია გადახურული, რომელიც ამჟამად მთლიანად ჩაქცეულია ეკლესიის შიდა ფასადში.